البته منافاتى در ميان اين احتمالات پنج گانه نيست و ممكن است همهء آن ها مورد توجه مأمون بوده است ، ولى علت هر چه باشد ، در اين مسئله شك نيست كه او در ترجمهء كتاب هاى يونانى بسيار كوشش نمود و پول زيادى در اين راه صرف كرد ، به طورى كه مى گويند گاه در مقابل وزن كتاب ها طلا مى داد . او به قدرى به ترجمهء كتاب ها توجه داشت كه روى هر كتابى كه به نام او ترجمه مى شد ، علامتى مى گذاشت و مردم را به خواندن و فراگرفتن آن علوم تشويق مى كرد . « 1 » مأمون با حكما خلوت و از معاشرت آن ها اظهار خشنودى مى كرد .

--> ( 1 ) . ر . ك : تاريخ التمدن الاسلامى ، ج 2 ، ص 157 . نهضت عظيم علمى در اوايل حكومت عباسيان و شوق و شور بزرگى كه در مسلمانان براى تحصيل كتب يونانى و ترجم آن ها پيدا شد ، از آن چه ويتينگون ( به نقل براون از او ) بيان مىكند ، پيداست . وى مى گويد : فعاليت عجيب علمى مسلمين كمتر از فتوحات حيرت انگيز آن ها نبود ؛ از جمله اين كه قيصر روم ( بيزانس ) متعجب شد وقتى كه ديد از جمل شروط صلحى كه وحشيان غالب ( مقصود مسلمانان است ! ) به روميان تحميل كردند ، حق جمع آورى و خريد نسخه هاى كتب يونانى بود و نيز تعجب كرد از اين كه يك نسخ مصور كتاب ديسقوريدس ( مفردات ادويه ) بهترين هديه اى بود كه او به يك امير مسلمان دوست اهدا كرد ( سيد حسن تقوى زاده ، « تاريخ علوم در اسلام » ، مقالات و بررسيها ، دفتر پنجم و ششم ، بهار و تابستان 1350 ، ص 230 و 231 ) . .